در خوشنویسی، مرکب خشک (که گاهی به آن مرکب سابیدنی هم می‌گویند) از نظر کیفیت و اصالت، بسیار بالاتر از مرکب‌های مایع و آماده‌ی امروزی قرار دارد. در ادامه، توضیح کامل و تخصصی آن را برایتان آورده‌ام:
### ۱. مرکب خشک چیست؟
مرکب خشک، رنگی است که به صورت پودر یا قطعات جامد عرضه میشود و هیچ مایعی در آن وجود ندارد. برخلاف مرکب‌های مایع که در بطری‌های آماده فروخته می‌شوند، این مرکب‌ها “خام” هستند و هنرمند باید آن‌ها را قبل از استفاده، خودش آماده کند.
### ۲. فرآیند آماده‌سازی (صابیدن یا آماده کردن)
آماده کردن این مرکب یک “آیین” کوچک برای خوشنویسان است که به آن دقت زیادی نیاز دارد:
* سابیدن: ابتدا باید قطعات یا پودر مرکب را روی یک سنگ صاف (معمولاً سنگ مرمر یا سنگ مخصوص که به آن “کُنده” یا “سابیدان” می‌گویند) با استفاده از یک ابزار مخصوص بسابید.
* اضافه کردن مایع: پس از رسیدن به پودر بسیار نرم، باید به تدریج مقدار کمی مایع (معمولاً آب جوشیدهٔ ولرم، آب مقطر و یا در موارد بسیار سنتی و با کیفیت بالا، گلاب) به آن اضافه کرد.
* هم‌زدن: مرکب باید به آرامی و با صبر بسیار زیاد هم زده شود تا ذرات رنگ کاملاً یکدست شوند و هیچ توده‌ای در آن باقی نماند.
### ۳. چرا خوشنویسان از مرکب خشک استفاده می‌کنند؟ (مزایا)
اگرچه استفاده از مرکب مایع بسیار راحت‌تر است، اما مرکب خشک مزایای بی‌نظیری دارد که فقط یک حرفه‌ای آن را می‌فهمد:
* شفافیت و درخشش: مرکب خشک معمولاً از ذرات رنگ بسیار ریز و باکیفیت ساخته شده که بعد از حل شدن، درخشندگی و شفافیت بی‌نظیری به خط می‌دهد که در مرکب‌های مایع (که اغلب حاوی مواد افزودنی هستند) دیده نمی‌شود.
* طول عمر و پایدگی: این مرکب‌ها بسیار باکیفیت هستند و به مرور زمان رنگ خود را از دست نمی‌دهند یا در کاغذ خشک نمی‌شوند (باعث پوسیدگی کاغذ نمی‌شوند).
* کنترل غلظت: خوشنویس می‌تواند دقیقاً همان غلظتی را که برای قلم خود نیاز دارد، با اضافه یا کم کردن آب به دست بیاورد.
* عدم رسوب: مرکب‌های مایع ممکن است در ته بطری رسوب کنند یا با گذشت زمان تغییر ماهیت دهند، اما مرکب خشک تا زمانی که سابیده نشده باشد، کاملاً پایدار است.
### ۴. تفاوت با مرکب مایع
| ویژگی | مرکب خشک | مرکب مایع (آماده) |
| :— | :— | :— |
| آماده‌سازی | نیاز به زمان و مهارت دارد | بلافاصله قابل استفاده است |
| کیفیت رنگ | بسیار بالا و درخشان | متوسط و گاهی کدر |
| قیمت | گران‌تر (به دلیل مواد اولیه) | ارزان‌تر و اقتصادی |
| مناسب برای | آثار هنری، نسخه‌های خطی، تمرین حرفه‌ای | تمرینات روزمره و دانش‌آموزان |
خلاصه کلام:
مرکب خشک، انتخاب کسانی است که به دنبال “روح” و “جای پایی” ماندگار برای نوشته‌های خود هستند. استفاده از آن نیاز به حوصله دارد، اما نتیجه‌ای که روی کاغذ می‌دهد، از نظر بصری با هیچ مرکب آماده‌ای قابل مقایسه نیست.
اگر قصد دارید شروع به کار با مرکب خشک کنید، حتماً برای شروع به یک سنگ ساب و آب مقطر نیاز خواهید داشت. سوالی در مورد ابزارهای لازم برای این کار داشتید، در خدمتم!
